دفاتر تجاری که هر تاجر باید داشته باشد و شرایط آن – دفاتر تجاری تاجر – قاسم نجفی بابادی

دفاتر تجاری تاجر

همانطور که می دانیم هریک از تجار، اعم از آنکه تجارت خود را در قالب شخص و یا شرکت انجام دهند، مکلفند که برای ثبت امورات تجارتی خود،از دفاتر مخصوصی استفاده نمایند. و البته نحوه گرفتن و ثبت این دفاتر و نیز نحوه نگارش آنها، دارای قواعد و ضوابطی می باشد که لازم است هر تاجر به بهترین شکل ممکن با این قواعد آشنا باشد. در غیر این صورت نه تنها نسبت به آخرین اوضاع واقعی شرکت و تجارت خود آگاه نخواهد بود بلکه در مراجع قانونی مثل ادارات امورمالیاتی و دادگستری ها و در ارتباط با شرکای خود، دچار دردسرهای فراوانی خواهد شد.

نگارش صحیح این دفاتر، اطلاعات لازم را راجع به آخرین وضعیت تاجر و نیز شرکت جمع آوری نموده و به تاجر و اشخاص ذینفع امکان می دهد در هر موقع از وضع دارایی، دیون و مطالبات و تعهدات و میزان پیشرفت امور موسسه تجارتی اطلاع حاصل نمایند.

دفاتر تجارتی ممکن است در دادگاه به ضرر یا به نفع تاجر مورد استناد قرار گیرد. سندیت دفاتر  جارتی بر علیه تاجر چون مندرجات دفاتر تجارتی در حکم اقرار کتبی تاجر است لذا در هر حال بر علیه تاجر سند محسوب می شود. و به همین جهت شخص تاجر به موجب موازین مالیاتی و آئین نامه های مربوطه، مکلف است که دفاتر قانونی خود را به درستی تنظیم نماید و این دفاتر؛ مهمترین وسیله برای تعیین مالیات نیز بوده و در این خصوص اعتبار زیادی خواهند داشت. بنابراین تنظیم صحیح این دفاتر می تواند دارای آثار ذیل باشد:

  • با تنظیم دفاتر تجارتی، تاجر بر تجارتخانه خود نظارت نموده و بر آن اشراف پیدا میکند.
  • با تنظیم دقیق دفاتر تجارتی می توان میزان مالیات بر درآمد تاجر را براساس دفاتر تعیین نمود.
  • دفاتر تجارتی به عنوان سند تحت شرایطی در دادگاه قابل استناد هستند.

 

در کشور ما، به موجب ماده ۶ قانون تجارت هر تاجری به استثنای کسبه جزء مکلف شده اند دفاتر ذیل را داشته باشد : ۱- دفتر روزنامه ، ۲- دفتر کل ، ۳- دفتر دارایی ، ۴- دفتر کپیه

که مختصرا توضیحاتی را در این خصوص ارائه داده خواهد شد:

 

۱- دفتر روزنامه

دفتر روزنامه دفتری است که تاجر باید همه روزه مطالبات و دیون و داد و ستد تجارتی و معاملات راجع به اوراق تجارتی ( از قبیل خرید و فروش و ظهر نویسی ) و به طور کلی جمیع واردات و صادرات تجارتی خود را به هر اسم و رسمی که باشد و وجوهی را که برای مخارج شخصی خود برداشت می کند در آن دفتر ثبت نماید.

دفتر روزنامه اصلی ترین ارکان حسابداری هر تاجری را تشکیل میدهد. چرا که در دفتر مزبور کلیه معاملات و عملیات تاجر به ترتیب تاریخ انجام آنها ثبت می گردد.

 

۲- دفتر کل

دفتر کل دفتری است که تاجر باید کلیه معاملات را لااقل هفته ای یک مرتبه از دفتر روزنامه استخراج و انواع مختلفه آن را تشخیص داده و جدا نموده هر نوعی را در صفحه مخصوص در آن دفتر به طور خلاصه ثبت می کند. قانون تجارت تنظیم دفترکل را هفته به هفته مقرر نموده است.

 

۳- دفتر دارایی

دفتر دارایی دفتری است که تاجر باید هرسال صورت جامعی از کلیه دارایی منقول و غیرمنقول و دیون و مطالبات سال گذشته خود را به ریز ترتیب داده در آن دفتر ثبت و امضاء نماید و این کار بایدتا پانزدهم فروردین ماه سال بعد انجام پذیرد.

 

۴- دفتر کپیه

دفتر کپیه دفتری است که تاجر باید کلیه مرسلات و مخابرات و صورت حساب های صادره خود را در آن به ترتیب تاریخ ثبت نماید.

دفتر کپیه به صورتی که در قانون تجارت پیش بینی شده امروزه متروک شده است.

از بین دفاتر مزبور دفتر روزنامه و دفتر کل اهمیت زیادتری از دفاتر دیگر دارد.

 


طرز تنظیم دفاتر تجاری تاجر

طرز تنظیم دفاتر تجارتی از ماده ١١ تا ماده ١٣ قانون تجارت پیش بینی شده است که به برخی از این اصول اشاره می نمائیم:

  • این دفاتر باید توسط نماینده ثبت امضاء شود.
  • تمام دفاتر تجارتی باید شماره صفحه داشته باشد.
  • مأمور ثبت پس از شمارش صفحات دو طرف قیطان را با مهر سربی منگنه می کند.
  • جمع تعداد صفحات با قید تاریخ و نام صاحب دفتر در صفحه اول و آخر نوشته شده توسط مأمور امضاء می شود
  • در زمان نگارش در این دفاتر، لازم است که این دفاتر منظم و مرتب تنظیم شوند و خط خوردگی، تراشیدگی، لاک گرفتگی نداشته باشند. حاشیه نوشتن یا نوشتن بین سطور ممنوع است و گذاشتن جای سفید در دفتر یا همانند نبودن فاصله بین سطرها نباید صورت گیرد.

 

ضمانت اجرای عدم رعایت تشریفات شکلی دفاتر تجاری تاجر

  • طبق ماده ١۵ قانون تجارت اگر تاجری علی رغم پرداختن به شغل تجاری دفتر تنظیم نکند یا دفاتر خود را چنانچه در قانون آمده تنظیم ننماید جریمه می شود.
  • مطابق بند ٣ ماده ۵۴٢ قانون تجارت اگر تاجری ورشکست شود و ثابت شود دفاتر تجارتی تنظیم نکرده یا دفاتر او ناقص بوده یا بی ترتیب تنظیم شده است ممکن است ورشکسته به تقصیر شناخته شود.
  • ورشکستگی به تقصیر جرم بوده و دارای سال حبس می باشد.
  • اگر تاجر ورشکسته ای دفاتر خود را مفقود نموده یا از بین ببرد ورشکسته به تقلب شناخته شده و یک تا پنج سال حبس دارد.

 

عدم نگهداری از دفاتر تجاری تاجر

  1. ضمانت اجرای کیفری: اگر شخص نتواند به درستی از دفاتر خود نگهداری کند، به مجازات ورشکستگی به تقصیر از ۶ ماه تا ۲ سال حبس محکوم می‌شود.
  2. ضمانت اجرای مدنی: در صورت عدم نگهداری صحیح دفاتر، شخص ثالث می‌تواند جبران خسارتی که به او وارد شده است را درخواست کند.

 

سندیت دفاتر تجارتى

درباره سندیت دفاتر تجارى ماده ۱۴ قانون تجارت چنین تصریح دارد:

«دفاتر تجارى و سایر دفاترى که تجار براى امور تجارتى خود به ‌کار مى‌برند، در صورتى‌ که مطابق مقررات این قانون مرتب شده باشند، بین تجار در امور تجارتى سندیت خواهند داشت؛ در غیر این ‌صورت فقط علیه صاحب آن معتبر خواهند بود.»

 

سندیت دفاتر از نظر قوانین و مقررات مالى

کلیه دفاتر تجارتى که بر اساس قوانین و ضوابط تعیین‌شده در قانون تجارت تنظیم شده باشد، از نظر محاسبه مالیات سالانه تجار سندیت دارد. اما در صورتى ‌که موارد زیر در آنها وجود داشته باشد، از نظر محاسبه مالیات اعتبارى نداشته و رد خواهند شد:

  • مخدوش بودن مانند تراشیدن، پاک کردن، محو کردن مندرجات، نوشتن بین سطور، جاى سفید گذاشتن یا سفید ماندن تمام یا قسمتى از یک یا چند صفحه آنها یا اشتباه در محاسبه.
  • عدم ارائه دفاتر در مواقع لزوم و محاسبه.
  • استفاده از دفاتر مالى سنوات گذشته.
  • تأخیر بیشتر از حد مجاز و مهلتى که براى نوشتن آنها تعیین شده است.

 

که در این‌ صورت ممیز مالیاتى به‌ طور على‌الرأس مالیات را تعیین خواهد کرد. منظور از تعیین مالیات به‌‌طریق على‌الرأس یعنى تشخیص مالیات تاجر بر اساس اطلاعاتى که ممیز مالیاتى به‌ دست آورده باشد.

 

سندیت دفاتر از نظر اثبات حق

در موارد زیر دفاتر تجارتى در دعواى علیه تاجر با تجار دیگر دلیل محسوب مى‌شود:

  • هرگاه دعوا علیه تاجر دیگرى باشد.
  • دعوا مربوط به مطالبات و محاسبات تجارتى باشد.
  • دفاتر تجارتى بر اساس ضوابط مندرج در قانون تجارت تنظیم شده باشد.

 

در موارد ذیل دفاتر تجارتى دلیل محسوب نمى‌شود

  • در صورتى‌ که اوراق جدیدى به دفتر تجارتى افزوده شده باشد.
  • هرگاه مخدوش بودن دفاتر مزبور محقق شده باشد.
  • در مواقعى که بى‌اعتبارى دفاتر مورد بحث به‌ وسیله مراجع ذی‌صلاح اعلام شده باشد.

 

مواردى که تاجر ملزم به ارائه دفاتر خود بوده، به شرح زیر است

  • در صورتى ‌که در دعواى مطروحه (طرح‌شده) به آن استناد شده باشد، ارائه دفاتر مزبور الزامى است.
  • چنانچه تسلیم دفاتر و ارائه آن در دادگاه ممکن نباشد دادگاه کارمندى را مأمور می‌کند که به تجارتخانه مراجعه کرده و از تمام یا قسمتى از صفحات دفاتر که لازم و ضرورى باشد، کپى یا رونوشت تهیه کند.
  • در صورتى ‌که تاجر از ارائه دفاتر تجارتى خود امتناع کند و نتواند اثبات کند که دفاتر وى تلف شده است یا دسترسى به آن ندارد، دادگاه مى‌تواند دلیل مورد استناد را به نفع و حقانیت استنادکننده محسوب کند.

 

چند نکته

– دفاتر تجاری هر سال می بایست حداکثر تا پایان اسفند ماه سال قبل، توسط اداره ثبت ، شماره گذاری، امضاء و پلمپ گردند

– تمامی شرکت ها موظف به دریافت دفاتر مالی خود هستند و برای اینکه عدم فعالیت خود را به اداره مالیات ( دارایی ) اعلام نمایند باید دفاتر پلمپ شده خود را به صورت خالی تسلیم آن اداره محترم کنند.

–  دفتر کپیه احتیاجی به ثبت و پلمپ ندارد.

کلیه امور ثبتی و اداری خود را با اطمینان خاطر، به متخصصان متعهد و کاردان ثبتیکال بسپارید.

“آنچه در تخصص ماست جلب رضایت کامل متقاضیان با ارائه مناسب ترین خدمات است”

 

 

این مقاله بر گرفته از کتب و سایت های مختلف حقوقی می باشد.

 

کلینیک حقوقی استیناف گر با سال ها تجربه در خصوص مسائل مختلف حقوقی آماده ارائه هرگونه مشاوره رایگان به شما هم میهنان عزیز می باشد.

 

 

راه های ارتباطی ما برای انجام مشاوره رایگان:

وب سایت:   http://estinafgar.ir/

تلگرام:   https://t.me/estinafgar

اینستاگرام :  http://www.thepictaram.club/instagram/estinafgar

 

 

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *