تصرف عدوانی – قاسم نجفی بابادی

کلمات کلیدی: تصرف عدوانی خلع ید تصرف عدوانی در ملک مشاع

مقدمه

دعوای تصرف عدوانی، چه در بعد کیفری و چه در بعد حقوقی، از دعاوی مبتلا به است. در دعوای تصرف عدوانی فرد می‌تواند از طریق حقوقی یا کیفری اقدام کند و در انتخاب آنها تا حدودی اختیار دارد؛ اما نحوه اثبات و اقدامات فرد در هر یک از این انتخاب‌ها متفاوت است. ازاین‌رو او باید با توجه به ادله اثباتی خود یکی از این دو راه را انتخاب کند تا از اتلاف وقت خود و مراجع قضایی بکاهد.

 

تعریف دعوی تصرف عدوانی

تصرف عدوانی بنا به منطوق ماده ۱۵۸ قانون آیین دادرسی مدنی ناظر بماده ۶۹۱ الی ۶۹۶ قانون مجازات اسلامی چنین تعریف شده است که اگر شخص یا اشخاصی اموال غیرمنقولی را از تصرف مالک که سبق تصرف و مالکیت داشته باشد با توسل به قهر و غلبه تصرف کند یا وارد شود علاوه بر رفع تصرف و اعاده وضع به حسب مورد از یک تا ۶ ماه حبس محکوم میشود و چنانچه این اقدام با سلاح صورت پذیرد مجازات عامل یا عاملان از یک تا سه سال حبس می باشد.

اما آنچه که در ماده ۱۶۱ ق.آ.د.م آمده است در دعاوی تصرف عدوانی باید ثابت شود که موضوعیت دعوی، قبل از خارج شدن ملک از تصرف، کماکان در اختیار مالک بوده و یا مورد استفاده بدون رضایت توسط متصرف عدوان صورت گرفته و یا برخلاف حق و قانون و اذن و اختیار این اقدام انجام شده است متأسفانه در بعضی از شکایات غیرفنی که توسط اشخاص مختلف به مقام قضائی تقدیم میشود تلفیق دعوی تصرف عدوانی و ممانعت از حق و مزاحمت از هم تفکیک نشده و چنانچه هر یک از این وجوب مشخصاً طرح دعوی نشوند قاضی بنا به استدلال و توضیح و استنباط قضایی و قانونی رد دعوی را صادر مینماید و این امر به تصور باطل شاکی نوعی تخطئه قانون یا بی اعتباری تلقی میشود که اگر قبل از شکایت به مفهوم هر یک از موارد دوگانه توجه میشد نه وقت قضات فهیم تضییع میگردید و نه درک ناصحیح شکات از مفهوم شکایت موجب می شد که مستأصل و یا دستگاه قضائی را بناحق متهم سازند.

 

ارکان مربوط به تصرف عدوانی

دعوای تصرف عدوانی به دو صورت حقوقی و کیفری قابل طرح است:

الف) حقوقی: بنا به تعریف مصرح در ماده ۱۵۸ قانون آمین دادرسی مدنی برای تحقق دعوای تصرف عدوانی ارکان زیر باید جمع باشد که هر یک مختصراً توضیح داده میشود:

۱- سبق تصرف خواهان: علاوه بر استیلا نسبت به مال به قصد استفاده شخصی، که لازمه تحقق معنای تصرف در اموال است لازم است ارتباط بین مال و متصرف با تمامی ارکان و شرایط مدتی ادامه داشته باشد تا برحسب عرف بتوان آنرا بعنوان سابقه پذیرفت. بنابراین باید مدت لازم برای حصول سبق تصرف را به نظر عرف محول نمود.

۲- عدم سبق تصرف خوانده: صدور حکم رفع تصرف علیه کسی جائز است که تصرف او لاحق بر تصرف خواهان باشد. براساس همین شرط است که معتقدند خوانده دعوی تصرف، باید هیچگونه تصرف قبلی در مال موضوع دعوی نداشته باشد والا او خود نیز متصرف سابق محسوب می گردد و صدور دستور رفع تصرف علیه متصرف سابق فاقد وجهه قانونی است. بنابراین یکی از شرایط دعوی تصرف عدوانی این است که خوانده با لحوق تصرف عدوانی خود، مال مورد دعوی را از تصرف متصرف سابق خارج کرده و بر آن مستولی شده باشد.

۳- عدوانی بودن تصرف خوانده: عدوانی بودن تصرف، شرطی است که در تحقق غصب نیز ضروری است گو اینکه در قانون مدنی تعریفی از مفهوم «عدوانی» به عمل نیامده، ولی ماده یک قانون جلوگیری از تصرف عدوانی با قید عبارات: «بدون رضایت» به بیان مفهوم «عدواناً» که در ماده ۲ آن قانون ذکر شده پرداخته، منقول یا غیرمنقول بودن مال که تفاوت بین در ماده یک و دو آن می باشد، تأثیری در این امر ندارد. خصوصاً ماده یک قانون جلوگیری از تصرف عدوانی مصوب سال ۱۳۰۹ که اموال منقول و غیرمنقول را در بر می گرفت، در موردی دعاوی مربوط به هر دو نوع مال، عبارت «بدون رضایت» را به کار برده بود.

ب) کیفری: قانونگذار در ماده ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی جرم تصرف عدوانی را پیش بینی نموده و بیان می دارد در صورت اجتماع عناصر سه-گانه جرم مرتکب به مجازات یک ماه تا یکسال حبس محکوم می شود.

 

عناصر جرم

اول) عنصر قانونی: مواد ۶۹۰ تا ۶۹۳ قانون مجازات اسلامی

دوم) عنصر مادی: استیلای عرفی و مادی مرتکب بر مال غیرمنقول متعلق به دیگری به قصد استفاده از آن به نفع خود.

سوم) عنصر معنوی:قصد اضرار به غیر، سوءنیت خاص این جرم نیست.

 

چند نکته درخصوص دعوای تصرف عدوانی

۱- مالک بودن یا نبودن خواهان در این دعوی بی تأثیر است صرف متصرف بودن وی در گذشته دلیل بر این ادعاست. همینطور در مورد خوانده، مالک بودن یا مالک نبودن وی تأثیری در نتیجه دعوی ندارد.

۲- مال متنازع فیه حتماً غیرمنقول است و در مورد اموال منقول مصداق ندارد.

۳ – دعوای تصرف عدوانی از ناحیه مستأجر ، مباشر و خادم، کارگر و هر کس که به نمایندگی و یا به امانت مال غیر را متصرف است به قائم مقامی از مالک قابل طرح است.

۴- دعوای تصرف عدوانی خارج از نوبت رسیدگی می شود.

 

تصرف عدوانی در ملک مشاع

طبق ماده ۱۶۷ قانون آیین دادرسی مدنی (در صورتی که دو یا چند نفر مال غیرمنقولی را به طور مشترک در تصرف داشته یا استفاده می کردند و بعضی از آنان مانع تصرف و یا استفاده و یا مزاحم استفاده بعضی دیگر شود حسب مورد در حکم تصرف عدوانی یا مزاحمت یا ممانعت از حق محسوب می شود).

دعوای تصرف عدوانی در ملک مشاع پیش بینی شده است که سبق تصرف خواهان لحوق تصرفات خوانده و عدوانی بودن تصرفات خوانده، ارکان این دعوا هستند که پس از اثبات آن دادگاه رأی به رفع تصرف عدوانی ملک مشاع صادر می نماید.

 

دستور موقت

یکی از پرسش‌هایی که در رویه قضایی مطرح می‌شود، این است که در اثنای رسیدگی در مرحله تحقیقات مقدماتی، اگر وقوع جرم تصرف عدوانی یا سایر جرایم ثلاثه که در ماده ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی به آن اشاره شده است، احراز شد، آیا این مجوز وجود دارد که در همان زمان، دستور رفع تصرف صادر شود یا خیر؟در پاسخ به این پرسش باید گفت که می‌توان دستور رفع تصرف را تا زمان رسیدگی و صدور حکم نهایی، صادر کرد تا ملک به ذی‌نفع تحویل داده شود. در حقیقت این اقدام، همان موضوعی است که در حقوق خصوصی به آن دستور موقت گفته می‌شود.به این معنا که اگر خواسته رفع تصرف عدوانی را به صورت خصوصی و با ارایه دادخواست مطرح کنیم، می‌توانیم دستور موقتی مبنی بر رفع تصرف و ممانعت از تصرف شخص متصرف بگیریم. همین سیستم در فرآیند دادرسی کیفری نیز وجود دارد. به این معنا که اگر در حین رسیدگی، عدوانی بودن تصرف احراز شود، می‌توان دستور رفع تصرف صادر کرد تا در نهایت پرونده به دادگاه ارسال شود و در آن زمان علاوه بر صدور حکم، به مجازات فرد متصرف اقدام شود.

 

مرجع صالح جهت طرح دعوی تصرف عدوانی

بر اساس قوانین کلی خواهان در مراحل بدوی باید به دادگاه های عمومی مراجعه نماید.

ماده ۱۲ قانون آئین دادرسی مدنی نیز از نظر محلی دادگاهی را صالح می داند که مال غیرمنقول در حوزه آن واقع است. اگرچه خوانده در آن حوزه مقیم نباشد، بنابراین دعاوی تصرف باید در دادگاه عمومی محل وقوع مال غیرمنقول اقامه شود. در حال حاضر اشخاص برای ثبت دادخواست خود باید از طریق خدمات الکترونیک قضایی اقدام نمایند. پس از ثبت دادخواست و واریز هزینه دادرسی، به شعبه مربوطه مراجعه نمایند.

 

هزینه دادرسی دعاوی رفع تصرف عدوانی

دعوای تصرف عدوانی از جمله دعاوی غیرمالی می باشد که خواهان باید هزینه ثبت دعاوی غیرمالی را بر اساس تعرفه معینه که هر ساله از سوی قوه قضائیه تعیین می گردد ابطال نماید.

در نهایت پیشنهاد می شود که با توجه به شباهت مقوله خلع ید با تصرف عدوانی حتما مقاله مربوط به خلع ید را نیز مطالعه فرمایید.

درصورت قصد انجام شکوائیه می توانید از نمونه شکوائیه تصرف عدوانی استفاده نمایید.

البته با این وجود باتوجه به تخصصی بودن امر و جهت جلوگیری از اتلاف وقت و هزینه خود پیشنهاد می گردد از مشاوره افراد خبره استفاده نمایید.

کلینیک حقوقی استیناف گر با سال ها تجربه در خصوص مسائل مختلف حقوقی آماده ارائه هرگونه مشاوره رایگان به شما هم میهنان عزیز می باشد.

 

این مقاله برگرفته از کتب و سایت های مختلف حقوقی می باشد.

کلینیک حقوقی استیناف گر با سال ها تجربه در خصوص مسائل مختلف حقوقی آماده ارائه هرگونه مشاوره رایگان به شما هم میهنان عزیز می باشد.

راه های ارتباطی ما برای انجام مشاوره رایگان:

وب سایت:   http://estinafgar.ir/

تلگرام:   https://t.me/estinafgar

اینستاگرام :  http://www.thepictaram.club/instagram/estinafgar

 

نمونه شکوائیه تصرف عدوانی

اجرت المثل ایام تصرف

.

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *